ΠΕΤΡΟΚΕΦΑΛΙ

15/01/2008

ΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ 1950-60 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ.

( Από το site μου: https://wpababion.wordpress.com/ Δημοσιεύτηκε στην ΑΝΤΙΛΑΛΟΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ)

Κάθε καλοκαίρι, με το που κατεβαίνω στη Μεσσαρά μια διαπεραστική μυρωδιά κατά τόπους, αυτή του κατσίγαρου, έρχεται να μου χαλάσει τη διάθεση… Έχουμε διαβάσει κατά καιρούς πολλά ενδιαφέροντα για την εν καιρώ χρήση του κατσίγαρου για απόληψη χρήσιμων υποπροϊόντων της έκθλιψης της ελιάς…. Δεν είμαστε δύσπιστοι στις προσπάθειες των επιστημόνων προς αυτή την κατεύθυνση, όμως η σχέση κόστους – οφέλους, που βάλαμε σαν κινητήριο μοχλό στη σημερινή εποχή σε παγκόσμια κλίμακα, έχει γίνει πολλές φορές ακόμα και ανθρωποφάγα, δυσκολεύει δε την υλοποίηση ενός από όλα τα σενάρια θετικής αξιοποίησης του κατσίγαρου. Εννοώ εδώ, πως αντί να μετακυλήσαμε μέρος του οφέλους από την υπερανάπτυξη της ελαιοπαραγωγής στην Κρήτη, και όπου αλλού φυσικά, στην επεξεργασία του κατσίγαρου, προτιμούμε να τον αποθέτουμε στην αυλή μας, με ότι αυτό συνεπάγεται…. Βέβαια τα αρνητικά επακόλουθα του κατσίγαρου τα βιώνουμε εδώ και χρόνια, τόσο σαν μόλυνση του υπεδάφους, όσο και σαν μόλυνση της ατμόσφαιρας
Η αναφορά στον κατσίγαρο είναι η μια πλευρά του πολύπλοκου θέματος της ανοχής του οικοσυστήματος σε διάφορες εναποθέσεις από τις δραστηριότητες του σύγχρονου ανθρώπου…. Πολλές φορές κατά τη μετακίνηση μας στο μαγευτικό περιβάλλον της εξοχής, μια άλλη αίσθηση, η όσφρηση, έρχεται να σου θυμίσει πως η εποχή του 1960 πέρασε ανεπιστρεπτί, και πως ο θεός της μπόχας και της βρωμιάς λατρεύεται από τους ντόπιους στο παρακάτω ρέμα… Αδιάψευστος μάρτυρας ο ανθαρώσκων καπνός του σκουπιδόλακου και η οσμή των καιομένων απορριμάτων….
Με τις φάμπρικες και τα παραδοσιακά ελαιοτριβεία, η πίεση για την έκθλιψη ήταν αρκετά χαμηλή. Από τη άλλη, το ζεστό νερό που εβελτίωνε την έκθλιψη παρασκευαζόταν σε ένα μεγάλο καζάνι μεταφερόταν με ένα καρτρούτσο και δεν ξεπερνούσε τους 60-70 βαθμούς. Σήμερα: α) η υψηλή πίεση με υδραυλικό σύστημα, β) ο υπέρθερμος ατμός, ή η αύξηση της θερμοκρασίας στα σύγχρονα ελαιοτριβεία, και τέλος γ) ο πολλαπλασιασμός της παραγωγής ελαίου 5-10 φορές, σε σχέση με το παρελθόν, οδηγούν σε υπερπαραγωγή κατσίγαρου, με περισσότερα οργανικά και επιβλαβή στοιχεία. Ακόμα, οι αυξημένες βροχές εκείνων των χρόνων δεν άφηναν κανένα κατάλοιπο μέχρι το καλοκαίρι, μιάς και τα αφθονα νερά ξεπλένανε τους κατσιγάρους, χωρίς να μένουν μυρωδιές και υπολείμματα. Μια ελαφρά μυρωδιά πυρήνας όταν περνούσαμε έξω από τις φάμπρικες το καλοκαίρι, υποδηλούσε τη λειτουργία τους και τίποτε περισσότερο.
Εκείνο όμως που ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον αφορούσε την αποδόμηση των παντός είδους περιττωμάτων του ανθρώπου και των ζώων, μιας και σε κανένα σχεδόν σπίτι δεν υπήρχε τουαλέτα, και οι άνθρωποι αποπατούσαν στην επιφάνεια του εδάφους, στο ύπαιθρο…. Η έκθεση λοιπόν των περιττωμάτων στην επιφάνεια του εδάφους επέτρεπε την ταχύτατη δράση των διαφόρων ζώων, εντόμων, σκαθαριών, πρωτοζώων, μυκήτων, μικροβίων και ιών να κλείνουν με τη βοήθεια των φυτών ένα κύκλο ανακύκλωσης της ύλης, χωρίς αθροίσεις και στρεβλώσεις του οικοσυστήματος. Ακόμα η επίδραση του αέρα και του ήλιου (οξυγόνο και υπεριώδης ακτινοβολία) βοηθούσαν σε αυτή τη γρήγορη αποδόμηση-ανακύκλωση-ισορροπία. Το ίδιο μπορεί να πει κανείς και για την κάθε είδους νεκρούμενη φυτική ύλη (λαχανικά φρούτα) που επίσης με τη σήψη στους αγρούς και όχι στις χωματερές, ξεκινούσε μια γρήγορη βιοαποδόμηση, και επαναφορά της φύσης σε ισορροπία.
Πριν προχωρήσει κανείς στη σημερινή πραγματικότητα, πρέπει να μην αφήσουμε ωραιοποιημένη (όπως θα συμπέραινε κανείς από τα παραπάνω) την τότε κατάσταση. Σίγουρα η συνεχής χαμηλή επιφανειακή έκθεση του χώρου που ζούσαμε εκείνα τα χρόνια σε αυξημένα ποσά ρύπων, είχε συνέπεια την αυξημενη νοσηρότητα της εποχής από δερματικές κυρίως λοιμώξεις (ποιοι δεν θυμούνται τα τσερόνια και τσοι μαλαθράκους (αλλοιώς καλόγερους (δοθιήνες)), αλλά και τις γνωστές μόνιμες αναπνευστικές λοιμώξεις (θυμούνται οι παλιότεροι πως συνεχώς τους χειμερινούς μήνες οι μύτες μας «σειρώνανε σαν λαδικό» κατά την έκφραση της εποχής). Στην παραπάνω κατάσταση συνέβαλαν μερικοί ακόμα παράγοντες: Η κακή θρέψη-διατροφή της εποχής, η μέτρια έως κακή ατομική υγιεινή φροντίδα αλλά και παιδεία, και φυσικά η έλλειψη ιατρικής φροντίδας, που στη μεταπολεμική εποχή άρχισε μεν να βελτιώνεται, όμως με πολύ αργούς ρυθμούς.
Τα 95% των σπιτιών είχαν τον ονομαζόμενο κοπρόλακο, χώρο εναπόθεσης περιττωμάτων των ζώων, κυρίως αλλά και των λίγων περισσευμάτων από την διατροφή μας. Ο λόγος ήταν πως η τροφική αλυσίδα της εποχής προσπαθούσε να μεγιστοποιήσει την κάθε είδους απόληψη θρεπτικών συστατικών για παραγωγή τροφής στον άνθρωπο. Έτσι, τα κόκαλα από τα κρεατικά πήγαιναν στα σκυλιά, τα διάφορα αποφάγια πήγαιναν στα γουρούνια και στις όρνιθες, και φυσικά η προηγούμενη επεξεργασία (δευτέρου επιπέδου θα τη λέγαμε σήμερα) των απορριμάτων από τα οικόσιτα ζώα δημιουργούσε νέα απορρίμματα που συγκεντρωνόταν στον κοπρόλακο. Όμως και αυτή η τριτογενής ας πούμε, επεξεργασία μετά από κάποιο χρόνο ζύμωσης, παρήγαγε άριστης ποιότητας φυσικό λίπασμα (τη χωνεμένη κοπριά), που διασκορπιζόταν στα προς καλλιέργεια κτήματα πιν από τη σπορά. Έτσι έκλεινε ο κύκλος αρμονικά, με μικρές μεν παράπλευρες απώλειες όσον αφορά την ατομική υγιεινή, αλλά με μηδενική επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Ας μην ξεχνούμε βέβαια πως σχεδόν τίποτε εκείνη την εποχή από τα τρόφιμα-ποτά, ακόμα και τα ενδύματα, δεν διατίθετο σε συσκευασία που άφηνε απορρίμματα. Σήμερα το περιεχόμενο ενός εφοδιασμού από το εμπόριο είναι πολλάκις κλάσμα του περιέχοντος, για καθαρά λόγους εντυπωσιασμού-διαφήμισης….
Με τη σημερινή τσιμεντοποίηση στα χωριά, οποιαδήποτε εναπόθεση λυμάτων στην επιφάνεια του εδάφους οδηγεί στην άθροισή τους και σε εστίες μόλυνσης Η αύξηση της πυκνότητας του πληθυσμού στους οικισμούς, καθώς και η αύξηση των παραγόμενων ρύπων ανά άτομο, είναι δυο παράγοντες που δρουν πολλαπλασιαστικά με τελικό αποτέλεσμα τη γνωστή σημερινή εικόνα ρύπων.
Φυσικά η σημερινή εξέλιξη-πρόοδος απαιτεί τη χρήση τουαλετών-βόθρων, χωρίς οποιαδήποτε δυνατότητα γρήγορης βιοαποδόμησης των περιττωμάτων, λόγω έλλειψης αέρα και ήλιου. Αυτά λοιπόν μολύνουν τον υπόγειο υδροφορέα. Δεύτερος παράγοντας μόλυνσης είναι η υπερβολική, αν και επιβεβλημένη χρήση απορρυπαντικών και απολυμαντικών ουσιών που επίσης οδηγούνται στο υπέδαφος χωρίς τη δυνατότητα αυτόλυσης.
Η βιομηχανική μόλυνση καθώς και η εξαναγκασμένη-κατευθυνόμενη γεωργική παραγωγή είναι δυό όψεις του ιδίου νομίσματος. Η διαρκής χρήση ποσοτήτων χημικών ουσιών που είτε αυξάνουν την παραγωγή είτε αποτρέπουν την καταστροφή της, ενώ παράλληλα μέρος αυτών των ουσιών σε σταθερά ετήσια βάση παραμένει και αθροίζεται τόσο στην επιφάνεια όσο και στο υπέδαφος, είναι η μια πλευρά. Η δεύτερη είναι η σταθερή εναπόθεση στο περιβάλλον, στο έδαφος, στο υπέδαφος ή στην ατμόσφαιρα, των παντός είδους παραπροϊόντων από τη βιομηχανία παραγωγής καταναλωτικών αγαθών.
Έρχεται τέλος η τελευταία, οφθαλμοφανής μόλυνση με τη μορφή διαφόρων υλικών τόσο μεταλλικών όσο και προϊόντων της σύγχρονης τεχνολογίας, πλαστικών και εν γένει συνθετικών, που αν και μας διευκολύνουν τη ζωή, το οικοσύστημα δεν διαθέτει μηχανισμό αποδόμησής τους, οφείλουμε λοιπόν τάχιστα και αποτελεσματικά να το βοηθήσουμε, αν δεν θέλουμε να ζούμε σε ένα απέραντο σκουπιδότοπο με απρόβλεπτες συνέπειες….
Θα επιμείνω στην τελευταία αποστροφή παραπάνω: αν δεν θέλουμε να ζούμε… κλπ. Κάποτε, στη Ιαπωνία λειτουργούσε στο εσωτερικό της περιοχής ενός παραλιακού χωριού με ψαράδες, μια μικρή βιοτεχνία μπαταριών, τα λύματα της οποίας από το ρέμα μετέφεραν ελάχιστες ποσότητες υδραργύρου στη θάλασσα. Μετά από αρκετά χρόνια, στο ψαροχώρι άρχισαν να παρουσιάζονται ασυνήθιστα πολλά κρούσματα τύφλωσης, σε σχέση με άλλες περιοχές. Αναζητώντας τα αίτια οι επιστήμονες, διαπίστωσαν πως οι ντόπιοι, ψαράδες–ιχθυοφάγοι, κατανάλωναν ψάρια από τα παράλια τους, με αυξημένες ποσότητες υδραργύρου στα εντόσθιά τους, υδράργυρο από την βιοτεχνία μπαταριών!
Ας αναφέρουμε και ένα τοπικό παράδειγμα περιβαλλοντικής μόλυνσης-κινδύνου νοσηρότητας-θνησιμότητας, που λίγοι εκ των μεγαλυτέρων θυμούνται: Αμέσως μεταπολεμικά (1947), στην περιοχή μας, από Πόμπια μέχρι Τυμπάκι, οι άνθρωποι υπέστησαν τη δράση ενός εντομοκτόνου, του DDT, στην επιτυχημένη προσπάθεια των υγειονομικών αρχών να εκριζώσουν την ελονοσία από την περιοχή μας. Ευτυχώς ο ανθελονοσιακός αυτός αγώνας κράτησε λίγα χρόνια, ώστε η χρήση και αθροιστική δράση του DDT (γνωστού καρκινογόνου) να μην παραταθεί. Παρ΄όλα αυτά, κατά τη δεκαετία του 1980 θυμάμαι τις επιδημιολογικές μελέτες των υγιεινολόγων του Παν. Αθηνών, όσον αφορά την πιθανή αύξηση κρουσμάτων καρκίνου του ήπατος στην περιοχή μας, στις ηλικιακές ομάδες που υπέστησαν τη δράση του φαρμάκου τότε.
Βλέπουμε λοιπόν πως το διακύβευμα στα θέματα του περιβάλλοντος και της μόλυνσης του, πολλές φορές είναι απρόσμενα υψηλό.
Είναι γνωστό επίσης πως σε ανεπτυγμένες χώρες, η παραγωγή σκουπιδιών έχει αρχίσει να στοιχίζει ακριβά και σε ατομικό επίπεδο. Τούτο σημαίνει πως δεν είναι μέσα στα «δικαιώματά» μας να παράγουμε αδιακρίτως σκουπίδια, ούτε και είναι υποχρέωση του δήμου και γενικότερα του κοινωνικού συνόλου να συλλέγει απεριόριστα τα σκουπίδια του καθενός μας…. Όσο πιο γρήγορα «ποινικοποιήσουμε» την παραγωγή σκουπιδιών, ή έστω να την κοστολογήσουμε και να τη χρεώσουμε με κάποιο τρόπο στους παραγωγούς (των σκουπιδιών) το αναλογούν τίμημα, τόσο πιο γρήγορα θα αρχίσουμε να αναζητούμε και κανόνες συμπεριφοράς φιλικότερους προς το περιβάλλον σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο….
Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: